Zadania szkolne duchowieństwa

Informacja o dokumencie:

Ks. bp A. P. Szelążek, biskup łucki, Zadania szkolne duchowieństwa, Łuck, 3 lipca 1926, Miesięcznik Diecezjalny Łucki 1(1926) nr 2, s. 74-79.

Treści dokumentu:

Zadania Szkolne Duchowieństwa.

BISKUP ŁUCKI 
Łuck, dnia 3 lipca 1926 r.

Do
Ogółu Duchowieństwa diecezji Łuckiej.

„Sinite parvulos venire ad me talium enim est regnum coelorum”. 

Kapłan-sługa Chrystusowy, bez względu na to, jaki spełnia urząd, winien głęboko do serca wziąć te słowa Mistrza. Jeśli niewolno nam zaprzestać ciągłej troski o starsze społeczeństwo, które już trudniej przerobić, to tym bardziej niewolno zaniedbać młodzieży, która w przyszłości taką się stanie, na jaką ją dziś wychowamy. Doskonale to rozumieją wrogowie Kościoła i dlatego przede wszystkim na młodzież zastawiają sidła, pomnąc że młodość jest -rzeźbiarką życia”.

Niemniej rozumieć to musimy my i wykorzystać swoje stanowisko, póki jeszcze suknia nasza nie jest, jak gdzie indziej bywa przeszkodą do zdobycia dusz, lecz toruje nam do tych dusz drogę. Jesteśmy rybakami dusz —„piscatoras hominum”. Szkoły z łatwością stać się mogą dla nas „morzem Tyberiadzkim”. Tylko „sieci zarzucić” potrzeba, sieci zapału w pracy, umiejętności i miłości w zbliżaniu się, jak do dusz młodocianych, tak i do kierowników bezpośrednich tych dusz — nauczycieli szkolnych. Niewolno nam czekać, by przyszła młodzież sama, trzeba nam szukać jej, „na drogi i opłotki wychodzić”. Trzeba .przymuszać, wnijść”, lecz w sposób Chrystusowy. Sercem za serce chwytać, wiedzą głęboką a pełną prostoty pociągać. Jak nasz Mistrz w przypowieściach swoich. Trudnościami nie zrażać się. Próbować bezustannie.

Siać, a Bóg mocy wzrastaniu posiewowi naszemu w swoim czasie udzieli.

Dla ułatwienia pracy tej mają służyć niżej podane przepisy, rady i wskazówki. Niewiele w nich nowego, lecz praktyka życia wskazuje, że pożytecznym jest często przypominać sobie rzeczy nawet dobrze znane, jeśli one są potrzebne w życiu.

1. Zadania Księży Prefektów na rok szkolny 1928/27.

Program ministerialny jasno wskazuje cel nauczania Religii w szkole średniej i powszechnej: wykształcenie i wychowanie uświadomionych chrześcijan-katolików. Z tego podwójnego cela wynikają podwójne obowiązki prefekta:

1. Obowiązki prefekta jako nauczyciela, 
2. Obowiązki prefekta jako wychowawcy-duszpasterza. 
3. Obowiązki prefekta jako nauczyciela i dragę, którą ma dążyć. Jasno wskazują: program ministerialny, pedagogika i metodyka; wystarczy sumienna, wytrwała praca, umożliwiająca wykorzystywanie zdobyczy naukowych na polu pedagogiki i metodyki. (Spis odnośnych pomocy naukowych Sekcja Szkolna opracuje).
4. Obowiązki prefekta duszpasterskie:
   • praktyki religijne,
   • organizacje religijne,
   • stosunek do nauczycieli,
   • stosunek do rodziców,
   • przeciwdziałanie zgorszeniu.

A. Praktyki religijne.

Zadaniem świętych praktyk religijnych jest nauczyć dziecko za młodu modlić się w duchu Kościoła oraz przyzwyczaić myśleć, czuć i żyć po chrześcijańsku. By ten cel osiągnąć, należy usunąć z nabożeństw wszelką oficjalność, formalizm i martwotę, a dać młodzieży nabożeństwo ożywione — wprowadzić młodzież w duszę Kościoła.

Droga do osiągnięcia tego celu:

1. podniesienie wśród „młodzieży znajomości liturgii, która wielce przyczynia się do podniesienia życia chrześcijańskiego,
2. kultywowanie w szkole i na Mszy św. śpiewu kościelnego w czasie nabożeństw szkolnych wszystka młodzież winna śpiewać pieśni, dostosowane do okresu roku kościelnego.
3. odprawianie nabożeństwa do Serca Pana Jezusa z adoracją Najświętszego Sakramentu w każdą niedzielę po pierwszym piątku miesiąca. 
4. przygotowywanie należyte egzort i stosowanie ich do poziomu umysłowego młodzieży, szkoły średnie winne mieć oddzielne nabożeństwa. Jestem przekonany, że w Diecezji Łuckiej jest możliwym wprowadzenie tej normy.
5. dopilnowanie, by młodzież posiadała odpowiednie książeczki do nabożeństwa.
6. wykorzystywanie najsumienniej okresu rekolekcji i spowiedzi; konieczny dobór konferencjonisty i spowiedników,
7. wykorzystywanie większych świąt roku kościelnego, by młodzież zachęcić do spowiedzi prywatnej,
8. odprawianie w kaplicach szkolnych nabożeństw majowych, czerwcowych i październikowych, gdzie nie ma kaplic – zachęcanie młodzieży [s. 76] i dopilnowanie, by uczęszczała na te nabożeństwa do kościoła parafialnego,
9. staranie się o to, by wszystka młodzież służyła do Mszy świętej; (przynajmniej w wieku młodszym), gdzie są większe skupienia młodzieży organizować kółka ministrantów.
10. stałe i systematyczne dążenie wszelkimi środkami pedagogicznymi, by młodzież spełniała praktyki religijne i rozumiała ich znaczenie i cel.

B) Organizacje religijne.

Zadanie organizacji religijnych — wychowywać z młodzieży uspołecznionych i czynnych katolików. Statystyka przeprowadzona przez Kurię za ubiegły rok szkolny wykazała, iż na terenie diecezji Łuckiej znajduje się zaledwie 5 Sodalicji Marjańskich, jedno kółko apologetyczno etyczne i trzy kółka Różańcowe. Ani jednej biblioteczki religijno moralnej nie podano. Oczywiście, wyniki statystyki są ujemne i na przyszłość taki stan rzeczy nie może być tolerowany.

W bieżącym roku szkolnym księża prefekci dołożą usilnych starań, by przy każdej szkole średniej powstała Sodalicja Mariańska. Dla młodzieży klas wyższych nie przygotowanej duchowo do Sodalicji, można tworzyć kółka apologetyczno-etyczne. Dla dziatwy klas niższych, gimnazjum oraz dla szkół powszechnych należy wprowadzać: „Kółka św. Teresy”, „Dzieciątka Jezus”, „Anioła Stróża”. „Żywego Różańca” i „Świętego Stanisława Kostki”. Kółka te mają być przygotowaniem do Sodalicji Marjańskiej.

Praca w organizacjach religijnych winna być programowa i systematyczna. Życie w kółkach wielce ożywiają i przyczyniają się do uspołecznienia młodzieży, biblioteczki religijno-moralne oraz czasopisma. (Sekcja Szkolna zaprojektuje katalog biblioteczki i wskaże czasopisma).

Z organizacji świeckich istniejących prawnie na terenie szkoły gorąco poprzeć należy „Harcerstwo”, które w dobie obecnej wyjątkowo wymaga współpracy kapłana, gdyż przeżywa kryzys ideowy. Nie można dopuścić, by zeszło ono z drogi ideałów katolickich.

C. Stosunek do nauczycieli

Najbliższymi sprzymierzeńcami każdego kapłana w wychowaniu młodzieży szkolnej, powinni być nauczyciele. Niestety, ogólny prawie brak uświadomienia katolickiego, pomieszanie pojęć wychowawczych— przewaga naturalizmu oraz prądy radykalne spowodowały, iż pewien odłam nauczycielstwa nie zrozumiał jeszcze, że prawdziwe wychowanie jest możliwe tylko wtedy, kiedy jest na wiecznych i niezmiennych ideałach Chrystusowych oparte. Często jednostki z pośród nauczycieli lub całe ugrupowania występują wrogo przeciw religii i księdzu. Ksiądz jako duszpasterz szkoły, nie może i nie powinien z góry, do nikogo z grona nauczycielskiego uprzedzać się. Winien wszystkich nauczycieli traktować jako kolegów i w razie konfliktów zawsze na miejscu szukać porozumienia. Zbliżać się do wszystkich z sercem, by potem podnosić duchowo. Skargi do odnośnych władz wnosić wówczas dopiero, gdy wszelkie środki porozumieniu na miejscu zostały wyczerpane. Nie usuwać się od życia nauczycieli w ich organizacjach, stojących. [s. 77]

na gruncie narodowym i katolickim. W miarę możności popierać: „Stowarzyszenie Chrześcijańskie Nauczycieli Szkół Powszechnych i „Towarzystwo Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych”.

D. Stosunek do rodziców (opieka domowa ucznia).

Pierwszymi naturalnymi wychowawcami dziecka są rodzice, szkoła ich zastępuje — pomaga w tym ważnym zadaniu. Kościół z woli Bożej ma prowadzić po drodze wieczystych ideałów wychowawczych i rodzinę i szkołę. Szkoła osiągnie swój cel wychowawczy wówczas, gdy w prowadzeniu młodzieży będzie występować łącznie z rodziną. Obecnie rodzina niestety, moralnie choruje, upadek w niej pierwiastka nadprzyrodzonego na korzyść naturalizmu. W wielu razach panuje znowu rozdźwięk między szkołą a rodziną i stąd powstaje chaos w wychowaniu młodego pokolenia. Ksiądz winien dążyć wszelkimi środkami duszpasterskimi do uleczenia istniejących ran.

Podniesienie kultu rodziny i doprowadzenie do wzajemnego zrozumienia się szkoły i rodziny, — Jedno z ważniejszych zadań duszpasterskich każdego kapłana pracującego w szkole.

W tym celu należy: 1) odbywać częste konferencje z rodzicami w sprawie wychowania ich dzieci, 2) brać czynny udział w życiu komitetów rodzicielskich, 3) koniecznie poznawać warunki życia młodzieży, odwiedzając stancje, 4) otoczyć troskliwą opieką bursy.

E. Przeciwdziałanie zgorszeniu młodzieży.

1. Zwrócić baczną i serdeczną uwagę na zabawy młodzieży w szkole i poza szkołą;
2. Czuwać nad wartością moralną przedstawień teatralnych, na jakie młodzieży pozwolono uczęszczać;
3. Zwracać uwagę na filmy „pedagogiczne” — dozwolone dla młodzieży.
4. Czuwać nad biblioteką szkolną, aby nie wkradły się do niej książki gorszące, w razie stwierdzenia tego rodzaju książek, starać się na miejscu o usunięcie ich; gdy to nie odniesie skutku — powiadomić Kurię;
5. Dopilnować, by książki treści religijno-moralnej były umieszczane w bibliotece szkolnej;
6. Zwrócić serdeczną uwagę na kryzys religijno-moralny jaki młodzież zwykła przeżywać w klasie VI, VII i VIII.

Zadania szkolne XX. Proboszczów.

Statystyka wykonana przez Kurię wykazała, iż w ubiegłym roku na terenie diecezji Łuckiej na 23.922 młodzieży uczącej się — około 2000 nie korzystało z wykładów nauki religii, 13.192 – słuchało nauczycieli świeckich, z których 50% nie posiada misji kanonicznej, a więc uczy bez kontroli właściwej władzy kompetentnej.

Nie potrzebuję chyba udowadniać, że taki stan rzeczy jest anomalią w naszym duszpasterstwie i pomimo ogromu innych, zajęć parafialnych musi ulec zmianie. [s. 78]

W bieżącym roku szkolnym Wielebni Księża Proboszczowie w swym programie duszpasterskim, szkole wyznaczą jedno z naczelnych stanowisk. Całą akcję szkolną księży proboszczów rozbijam na dwie czyści:

I. Stosunek do szkoły na miejscu i szkół najbliższych.

A. Nauczanie.

1. Każdy z księży proboszczów obowiązkowo naucza religii w szkole na miejscu,
2. Księża proboszczowie z całej siły dążą do takiego podziału pracy parafialnej, by mogli osobiście nauczać religii w szkołach najbliższych,
3. Z chwilą, gdy XX. Proboszczowie podjęli się nauczania, uczęszczanie ich do szkoły musi być systematyczne (opuszczać godziny religii w wypadkach koniecznych – wyjazd do chorego). Czynności tego rodzaju jak pogrzeb, przy racjonalnym podziale pracy duszpasterskiej umożliwią systematyczne uczęszczanie do szkoły,
4. Przy nauczaniu religii w miarę możności stosować się do obowiązującego programu.

B. Praktyki religijne.

1. Na rozpoczęcie roku szkolnego i na zakończenie winno być odprawiane uroczyste nabożeństwo dla młodzieży szkolnej. Tak należy organizować nabożeństwo, by nie tylko młodzież miejscowa ale i z okolicznych najbliższych szkół mogła na nim być obecną. O ile to możliwe wyspowiadać wszystką młodzież; porozumieć się w tej sprawie wcześniej z kierownikami szkół.
2. Przynajmniej trzy razy do roku młodzież szkolna wina odbyć spowiedź (początek roku, spowiedź wielkanocna i zakończenie roku szkolnego).
3. Dążyć do tego, by młodzież szkolna miejscowa i najbliższych szkół, w każdą niedzielę i święto wysłuchiwała gremialnie Mszy św. Każdemu Proboszczowi w tym celu przysługuje prawo binacji. (Dla młodzieży Msza święta Cicha).
4. W czasie Mszy św. uczniowskiej wygłosić krotką, przystępną dla młodzieży egzortę.
5. Inne praktyki religijne uwzględniają „Zadania XX. Prefektów”. Zadania wspomniane w całej swej treści jako podstawa pracy kapłana w szkole obowiązują w miarę możności również i XX. proboszczów.

II. Stosunek Księdza Proboszcza jako duszpasterza do szkół 
odległych w parafii.

Wizytacja obowiązkowa.

I-a wizytacja obowiązkowa. Ksiądz Proboszcz winien odwiedzić w charakterze duszpasterza wszystkie szkoły na początku roku szkolnego (wrzesień – październik), w czasie tej wizytacji: a) w miarę możności wyspowiadać młodzież i odprawić dla niej Mszę świętą, b) omówić sprawę nauczania religii w ciągu całego roku, kwestię podręczników oraz uzyskania misji kanonicznej (o ile nauczyciel nie posiada [s. 79] misji), c) zapoznać się z biblioteczką szkolną i doradzić pewne książki treści religijnej.

II a wizytacja obowiązkowa w okresie spowiedzi wielkanocnej a) odbyć spowiedź dzieci, Msza święta, b) przepytać dzieci katechizmu c) omówić sprawę przygotowania dzieci do I ej Komunii świętej,

Wizytacje polecone,

W ciągu całego roku być w kontakcie ze szkołami, odwiedzając je przy każdej nadarzającej się okazji (wyjazd do chorego).

Przeciwdziałania zgorszeniu.

1. Pilnować sumiennie, by misje kanoniczne otrzymywali nauczyciele godni (zwracać uwagę na uświadomienie religijne i obyczaje).
2. Czuwać nad biblioteczką szkolną; o ile są złe książki, reagować (poznać dobrze książkę). 
3. Pilnować, by dzieci katolickie nie uczęszczały na nabożeństwa prawosławne.
4. Pilnować, by dzieci katolickie nie pozostawały na lekcji religii prowadzonej przez nauczyciela prawosławnego (starać się oto, by lekcje religii prawosławnej były umieszczane na pierwszym lub ostatnim miejscu).

Na rok 1926/27.

1. Zwrócić baczną uwagę na to, by młodzież skorzystała z łask Jubileuszu „Miłościwe Lato”.
2. Dołożyć starań, by 200-na rocznica kanonizacji św. Stanisława Kostki odbyła się najuroczyściej w kościele i poza kościołem (akademie).

(—) Adolf Szelążek

Biskup Łucki.